Opzet

In recente sociologische analyses worden intermediaire structuren doorgaans getypeerd als generatoren van sociaal kapitaal. Engagement in het verenigingsleven bevordert het inburgeringsproces en voorkomt sociaal isolement en vervreemding.

Door hun participatie aan sociale netwerken, zo stellen deze studies, verwerven mensen individuele en collectieve vaardigheden die gecoördineerd handelen en samenwerking tot wederzijds voordeel vergemakkelijken. Er wordt gewezen op de talrijke socialiserende en coördinerende functies die het middenveld waarneemt, naast en complementair aan het gezin, de overheid en de markt.

Bovendien wordt verondersteld dat het middenveld een grote rol speelde bij de controle van sociale conflicten, de opeenvolgende integratie van sociale groepen en de totstandkoming van een op compromisvorming en overleg gericht samenlevingsmodel, veelal gelabeld als een consociational democracy. De sterkte van het middenveld wordt zelfs beschouwd als een criterium om het democratische gehalte en de stabiliteit van een samenleving te kunnen beoordelen.

Vanuit historisch perspectief is deze relatie evenwel heel wat problematischer. Welke intermediaire structuren hebben in België tijdens de 19e en 20e eeuw bijgedragen aan de boetsering van de hedendaagse samenleving? Hoe verliep hun integratie binnen het democratische bestel? Bevorderden zij, onder andere door hun activiteiten en organisatie-cultuur, de democratische attitudes van hun achterban?

Deze vraagstelling werd in de Belgische historiografie nog nauwelijks ontwikkeld. Het historische onderzoek over het Vlaams-Belgische middenveld richtte zich tijdens de voorgaande decennia veelal op louter ideologische en organisatorische facetten en ontbeerde vaak een zuiloverschrijdende of internationaal-comparatieve dimensie.

Dit kan worden toegeschreven aan de afwezigheid van gecentraliseerde, kwaliteitsvolle en longitudinale gegevensreeksen, een evidente voorwaarde voor vernieuwend, comparatief onderzoek.

ODIS wil als onderzoekssteunpunt deze uitdaging aannemen. Concreet ambiëren de initiatiefnemers diepteonderzoek en een coherente en diepgaande dataverzameling met betrekking tot het Vlaams-Belgische middenveld en zijn relatie met de democratie.